وب سايت شخصي ولي اله ديني : با ارسباران بيشتر آشنا شويم
یکشنبه، 30 آذر 1393 - 18:05 کد خبر:600
در دل ناحيه آذربايجان ( شمال شرقي استان آذربايجان شرقي)، منطقه اي زيبا وسرسبز به نام ارسباران يا قره داغ شكل گرفته است كه به خاطر ويژگي هاي فرهنگي و اجتماعي و طبيعي اش، ناحيه به حساب مي آيد. مركز قره داغ يعني اهر از پيشينه و قدمت بالايي برخوردار بوده و در برخي از دوره هاي تاريخي حاكم نشين بوده است و عنوان ارسباران در سال ۱۳۱۴ به اين منطقه اطلاق شده و قبل از آن ( از دوره صفوي به بعد ) عنوان قره داغ يا قراجه داغ به آن اطلاق مي شده است.


در دل ناحيه آذربايجان ( شمال شرقي استان آذربايجان شرقي)،منطقه اي زيبا وسرسبز به نام ارسباران يا قره داغ شكل گرفته است كه به خاطر ويژگي هاي فرهنگي و اجتماعي و طبيعي اش، ناحيه به حساب مي آيد.

اهرارسباران در دوره هاي مختلف تاريخ حاكم نشين بوده است

مركز قره داغ يعني اهر از پيشينه وقدمت بالاييبرخوردار بوده  و در برخي از دوره هاي تاريخي حاكم نشين بوده است و عنوان ارسباران در سال 1314 به اين منطقه اطلاق شده و قبل از آن ( از دوره صفوي به بعد ) عنوان قره داغ يا قراجه داغ به آن اطلاق مي شده است.

اين منطقه در دوره صفوي “ارازبار”وارسبار” نيز استفاده شده

در برخي منابع قديم و حتي دوره صفويه از اسامي « آراز بار» و « ارسبار» نيز استفاده شده است و يونانيان به منطقه‌اي كه پيرامون رود ارس قرار داشت، به تقليد از پارسيان آراكسينا مي‌گفتند.

بيش از چهار صدهزارنفر درمنطقه ارسباران زندگي مي كنند

ارسباران با جميتي بالغ برچهارصد هزار نفر   و به مساحت بيش از 12 هزار كيلومتر مربع شامل 18 محال با يك هزار روستا ( بايبوردي، 1341) مي شود و امروزه شهرستان هاي اهر، كليبر، ورزقان، هريس، خداآفرين و هوراند را شامل مي شود.

ارسباران منطقه كوهستاني وجنگلي است

اين منطقه يك ناحيه كوهستاني و جنگلي و دشت مي باشد و رودخانه هاي مهمي چون اهرچاي و آجي چاي، ايلگنه چاي و كليبرچاي و ارس در آن جريان دارند.

164هزار هكتار جنگل در ارسباران واقع شده است

دو رشته كوه بزرگ يعني قره داغ و قوشاداغ نيز تماماً در اين منطقه كشيده شده اند و جنگل هاي بكر وطبيعي ارسباران كه در فهرست ميراث جهاني قرار گرفته، با 164 هزار هكتار تماماً در اين منطقه واقع است.

اكثر عشاير غيور آذربايجان در ارسباران سكونت دارند

همچنين اكثر جمعيت عشاير استان آذربايجان شرقي كه نماد شجاعت وافتخار كشورمان در طول تاريخ بوده اند نيز در  منطقه ارسباران (اهر كليبر ،ورزقان،خدافرين،هوراندوورزقان وقسمتي از مغان سكونت دارند.

كشاورزي،معدن و گردشگري پتانسيل هاي مهم ارسباران هستند

كشاورزي، دامداري، باغداري، معدن و گردشگري از توانمديهاي  هاي مهم محيطي منطقه ارسباران به حساب مي آيدو درآمد اقتصادي اكثر اهالي اين منطقه از اين محل تامين مي شود.

آثارتاريخي منحصر بفرد از جاذبه هاي گردشگري ارسباران است

منطقه ارسباران از نظر تاريخي بسيار غني است و گورستان ها و تپه ها و محوطه ها و شهرهاي باستاني بسياري مانند قوبول دره سي، ميدان هوشنگ شاه، تپه شتربان، اژدهاداشي، لاريجان، گونجيك، زردخانه، ورگهان، چئراغلي،‌ زرنق و…، كتيبه هاي اورارتويي مانند سغندل ورزقان و شيشه اهر، همچنان قلعه هاي بسياري مانند بابك، پشتو، جوشين، آوارسين، قهقهه، آغجاقلعه،‌ نودوز، كردشت و… مساجد قديمي چون مسجد جامع اهر و خاروانا، بازار تاريخي اهر، كاروانسراهاي قديمي چون گويجه بئل و گورادره در اهر، خانه هاي قديمي چون خانه دكتر قاسم خان اهري و اميرارشد قراجه داغي،در اين منطقه قرار دارد.

ارسباران يكي از مناطق مهم گردشگري ديني است

ارسباران يكي از مناطق مهم معنوي وديني است كه امامزاده هايي هم چون امامزاده سيدلر در اهر، امامزاده سيد ابراهيم در ورزقان، امامزاده سيدمحمد در نوجه مهر، امامزاده شاه قاسم در كليبر و امامزاده زين الدين  در اهرو امامزاده هاي متعدد ديگراز نماد هاي معنوي وتوسعه گردشگري ديني ميباشند كه سالانه پذيراي هزاران نفر جهت زيارت آنها مي باشد

قديمي ترين پلهاي كشور (پلهاي خدافرين)درارسباران واقع شده اند

پل هاي تاريخي چون دو پل قديمي خداآفرين كه گفته مي شود قديمي ترين پل هاي ايران هستند، پل ونيار ( صفوي اهر)، حمام هاي قديمي مانند حمام كردشت و بناهاي قديمي به ويژه بقعه شيخ شهاب الدين اهري و برج دوزال از جمله آثار تاريخي مهم اين منطقه هستند.

“قانلي گول”منطقه اي در اهر كه شاهد رشادت وازجان گذشتگي مردم اين ديار در مواجهه با اشغالگران  روس مي باشد

اين منطقه همواره شاهد جنگ هاي خونين بوده است. چه در دروه صفوي كه عثماني ها در شهر اهر « قانلي گؤل » ـ‌ بركه خون ـ راه انداخته بودند و چه در دوره فتحعلي شاه قاجار كه جنگ هاي ايران و روس اتفاق افتاد و عهدنامه هاي گلستان و تركمانچاي منعقد گرديد و بخشي از سرزمين ايران مان از دست رفت و چه در جريان جنگ هاي جهاني اول و دوم كه اين منطقه از ايران به اشغال روسها درآمد. در جنگ جهاني دوم كه شوروي به اشغال ايران دست زد، ابتدا از منطقه ارسباران با نيروهاي زميني وارد شد و همزمان هواپيماهاي آن شهر اهر را بمباران كردند و بيش از 90 نفر از مردم اين شهر كشته شدند.در واقع اهر اولين شهر ايران بود كه در جنگ جهاني دوم و دقيقاً سوم شهريور سال 1320 توسط شوروي ـ متفقين ـ بمباران شد

اسداله سلطان اولين ارسباراني بود كه براي  عهدنامه تركمانچاي صفت ننگين بكار برد

در جريان جنگ هاي ايران و روس كه عباس ميرزا ـ وليعهد فتحعي شاه ـ فرمانده جنگ بود،، اين منطقه و شهر اهر مدتى‌ مركز فرماندهى‌ عباس‌ ميرزا بود و مردم مبارز ارسباران در جنگ با روسها رشادت هاي بسياري بروز دادند. وقتي هم كه عهدنامه هاي تركمانچاي منعقد شد، اسد اله سلطان از ايل حاج عليلوي قره داغ كه 9 فرزندش در راه ميهن شهيد شده بودند، نزد عباس ميرزا رفت كه در 12 تن از فرزندان و نوادگانش نيز با او بودند. اسد اله سلطان به عباس ميرزا اعلام كرد كه حاضرم خود و اين 12 تن نيز در دفاع از كشور شهيد شوند ولي عهدنامه تركمانچاي منعقد نشود. اسد اله سلطان اولين كسي بود كه از اين عهدنامه با صفت « ننگين » نام برد.

 تقديم 1200شهيد در8سال دفاع مقدس افتخار مردم ارسباران

منطقه ارسباران در جريان جنگ تحميلي 8 ساله و دفاع مقدس 1200 شهيد تقديم دين و ميهن كرده است. از سال 1390 هر سال در اين منطقه يادواره شهداي ارسباران برگزار مي شود كه ابتدا در اهر و سپس در كليبروسال گذشته در ورزقان برگزار شد . در يادواره اول و در پيامي كه از آيت الله نوري همداني قرائت شد، نام اسداله سلطان نيز در اين پيام امده بود.

ارسباران زادگاه فرهيختگان،انديشمندان وعالمان ديني

شخصيت هاي بزرگي چون شيخ شهاب الدين اهري، علامه محمد تقي جعفري، ستارخان، ميرزا طاهر خوشنويس، آيت الله حجت كوه كمري، قطبي اهري، كلنل محمد تقي خان پسيان، حكيم ابوالقاسم نباتي، عندليب قراجه داغي، ساري عاشيق،‌آيت الله برقي، آيت الله نجفي، آيت اله شيخ احمد اهري ،ميرزا جعفر قراجه داغي، محمد طاهر قراجه داغي از شخصيت هاي بزرگ اين منطقه هستند. از شخصيت معاصر اين منطقه مي توان؛مرحوم پرفسوردكتر عيسي بايبوردي پزشك برجسته در رشته سرطان شناسي بخصوص سرطان خون،سرهنگ بايبوردي، پرفسور محمود آخوندي ( نخستين پرفسور حقوق و پدر دادرسي ايران )، عليرضا مدقالچي ( چهره ماندگار و رئيس انجمن رياضي كشور) را نام برد.

ارسباران قطب علمي آموزشي

ارسباران يكي از مناطقي است كه خوشيختانه در حوزه علمي ،پژوهشي وفرهنگي از جايگاه خاصي برخوردار بوده بطوريكه امروز بيش از يك سوم مديران استاني به ديار سرسبز ارسباران تعلق داشته واكثر فرهنگيان وقضات دادگستري  استان بزرگ شده در اين منطقه بوده اند وامروز افتخار ديگر ارسباران اينكه  اين منطقه هم اكنون بيش از 15هزار دانشجو در مراكز اموزش عالي مشغول تحصيل هستند وهم اكنون دانشگاه ازاد اسلامي واحد اهر به عنوان دومين واحد دانشگاهي استان بعد از واحد تبريز بشمار مي رود كه با تلاش دكتر علي رضايي رئيس اسبق واحد اهر ورئيس فعلي واحد تبريز به جايگاه ويژه اي دست يافته هم اكنون بيش از نه هزار دانشجو وبالغ بريكهزار نفر هيئت علمي ،استاد مدعو وكارمند دارد كه بعنوان بزرگترين مركز اموزش عالي دولتي،وغيردولتي افتخاري بزرگ براي منطقه است .

ارسباران از مناطق 20گانه معدني كشور وخصوصا معدن مس ،طلا

كوهستان هاي « قره داغ » در نيمه ي شمالي و « قوشاداغ» در نيمه ي جنوبي آن كشيده شده و قله هاي بلندي چون « كيامكي » با ارتفاع 3314 متر و « قوشاداغ » با ارتفاع 3150 متر در اين رشته كوه ها واقع اند. گوشه ي شمال شرق اين منطقه « گوراديز» تنها 140 متر ارتفاع دارد. در نتيجه ي فعاليت هاي آتش فشاني دوران سوم زمين شناسي، رشته كوه قره داغ از معادن مس سرشار است و معادن قابل توجه ديگري همچون طلا، سرب،‌ روي،‌ نفلين سينيت، آهن و… در آن وجود دارد. از معادن مهم مس در اين زون كه يكي از زون هاي 20 گانه ي معدني كشور به حساب مي آيد، مس سونگون و مزرعه و از معادن مهم آهن در آن، معدن جويبند مي باشد.

جنگلهاي ارسباران ميراث جهاني ثبت شده در سازمان بين المللي يونسكو

جنگل هاي ارسباران كه ميراث جهاني شناخته مي شود و در سازمان يونسكو ثبت نيز شده است، يكي از مناطق جنگلي مهم كشور به حساب مي آيد. اين منطقه از تنوع گونه هاي گياهي و جانوري قابل توجهي برخوردار است. از برنج و انار و پنبه و زعفران و سماق تا گيلاس، زغال و ذرت و چغندرقند و گندم و لوبيا و عدس و از سيب و انگور و توت و هندوانه و تمشك و گلابي و زالزالك و انجير در آن مي رويد.

منطقه اكولوژيكي ارسباران
 
جنگلهاي اين منطقه كه جزو جنگلهاي نيمه مرطوب كشور هستند،   جنگلهاي ارسباران به خاطر گونههاي گياهي نادر و منحصر به فرد و تنوع زيستي بالا از سال 1976 از سوي يونسكو به عنوان يكي از ذخيرهگاههاي زيستسپهر (بيوسفر) حمايت ميشود. تنوع گونههاي گياهي از اختصاصات ويژه اين ناحيه رويشي است؛ آنچنانكه بيش از 775 گونه گياهي فقط در منطقه حفاظتشده شناسايي شده كه 55 گونه آن براي اولين بار از ايران گزارش شده است. بسياري از گونههاي جنگلي ناحيه رويشي هيركاني در اين ناحيه وجود دارد. با اين وجود گونههاي اصلي آن ناحيه مانند راش و توسكا در ارسباران رشد نيافته است. اين امر موجب شده تا در تقسيمبنديها اين ناحيه از ناحيه رويشي هيركاني جدا شود. گونه هاي اصلي ناحيه ارسباران بلوط سياه، بلوط سفيد، ممرز، سرخدار و افرا ميباشد.

 

نام افتخار آميز ارسباران در پايتخت ايران اسلامي

نام ارسباران در اقصي نقاط كشورمان طنين انداز است .نام ارسباران حتي نام خيابان و فرهنگسرايي را در پايتخت كشورمان  به خود اختصاص داده است و با جنگل هاي هميشه سبزش جهاني نيز شده است.

ارسباران منطقه شجاعت است

اما زلزله سال 1391 ارسباران باعث شد كه ارسباران با نگاهي تازه جهاني شد . زلزله 21 مرداد ابتدا با نام « اهر، هريس و ورزقان» خوانده مي شد اما طولي نكشيد كه عنوان ارسباران و قره داغ در محافل علمي و خبري مطرح شد. زلزله در منطقه مياني ارسباران رخ داده بود و حدود 5 هزار كيلومترمريع از اين منطقه را تحت تأثير قرار داده بود. عنوان ارسباران وقتي زنده تر شد كه پس از وقوع زلزله رهبر معظم انقلاب در سفري به اين منطقه و بازديد از روستاهاي تخريب شده و ديدار با مردم زلزله زده ي اين منطقه فرمودند؛ « مردم مؤمن ارسباران كه اكنون اين منطقه دچار حادثه زلزله شده همواره به رشادت و شجاعت مشهور بوده اند». پس از آن بود كه توجه به اين منطقه از سوي مسئولان ابعاد تازه اي پيدا كرد و پس از آن بنرها هاي بسياري با عبارت « ارسباران سرزمين شجاعت است» و « منطقه ارسباران، منطقه شجاعت است»، به نقل از مقام معظم رهبري در ميادين شهرهاي اين منطقه در برابر ديدگان قرار گرفت .باتشكر از دوست عزيز وبرزگوارم جناب آقاي جعفر خضوعي كه در تهيه اين نوشته ما را ياري كردند

واين نوشته را با اشعاري بسيار شيوا از حكيم ابوالقاسم نباتي شاعر و عارف بزرگ قرن سيزدهم كه مدتي را در بقعه شيخ شهاب الدين اهري بيتوته كرده است، منطقه قراجه داغ ( ارسباران) و مقام شيخ شهاب الدين اهري را چنين به شعر آورده است به پايان مي بريم:

 

 اي خوشا خاك قراداغ كه خلد آئين است  بوسه گاه ملك ومهبط حورالعين است

عرش باآن عظمت بوسه كند برخاكش       زانكه آرامگه شيخ شهاب الدين است

(حسن بالاگر كارشناس ارشد تاريخ ايران)

 
منبع:اهر نما